Là cha mẹ của trẻ có khuyết tật, bạn có thể tiếp xúc với nhiều chuyên gia. Họ là những người hướng dẫn bạn cách tập cho bé cải thiện kỹ năng ngồi và đứng, cách nói, cách cho bé ăn và cách chơi với các đồ chơi theo nhiều phương pháp khác nhau.

   Điều quan trọng là đang khi bạn thực hiện những chương trình điều trị đó, bạn đừng quên rằng những nhu cầu về tình cảm của bé cũng rất quan trọng. Sau đây là một số điều bạn cần lưu ý:

   Trẻ em cảm thấy tự hào khi chúng thành công

   Trẻ em tin cậy vào những trải nghiệm thành công. Bạn hãy giúp trẻ bắt đầu những hoạt động mà không cần sự giúp đỡ của bạn và biết dùng những kỹ năng mới trong mọi lĩnh vực của cuộc sống hàng ngày. Hãy tự hỏi: “Mình làm việc này cho con mình phải không, mình đang giúp con mình học để sáng tạo phải không?”

   Trẻ em sẽ học một cách thụ động khi chúng trải qua những hoạt động mà không được tham gia về mặt tình cảm – dùng óc tò mò tự nhiên của bé để làm cho những hoạt động trở nên vui vẻ và hứng thú.

   Nhiều bé bị chậm phát triển cần được trợ giúp để phát huy hết khả năng khi chúng học những kỹ năng mới. Việc học được thực hiện từng bước – cần khích lệ bé dựa vào những kỹ năng hiện có. Nhưng bạn cũng cần nhớ cấp độ phát triển tình cảm và dựa trên sức lực của chính bản thân bé nữa.

   Nhận biết cách giao tiếp của con bạn

   Con của bạn có thể không có một số công cụ mà đa số trẻ em dùng để biểu lộ niềm vui. Có biểu hiện gì đặc biệt hoặc cử chỉ vui mừng nào đặc trưng của con bạn không? Có lẽ nó cũng tinh tế như nụ cười trong đôi mắt vậy.

   Bạn cũng phải tìm hiểu cách con của bạn biểu lộ sự khó chịu hoặc căng thẳng. Một số bé đối phó với sự căng thẳng gia tăng bằng cách làm căng cơ thể chúng. Những đứa khác thì ngủ.

   Khích lệ bé cảm thấy mình là người riêng biệt

   Con của bạn cần cảm thấy và biểu hiện đầy đủ cung bậc của cảm xúc, bao gồm thân thiết, hoan hỉ, quyết đoán, giận dữ, phản kháng, hiếu kỳ và yêu thương.

   Con của bạn có gặp khó khăn trong việc giữ bình tĩnh mà không cần trợ giúp không? Bạn có lẽ cần giúp bé phát triển kỹ năng đương đầu này. Chơi những trò chơi đơn giản bằng cách nhấn mạnh vào mỗi cảm giác – nghe, sờ, nhìn, nếm, ngửi, kiểm soát cơ, vận động và tư thế – riêng lẻ và phối hợp. Bạn cần nhận biết được những phản ứng của con bạn. Nếu bé quá nhạy cảm hoặc ít nhạy cảm, chuyên gia trị liệu có thể đề nghị một số hoạt động để tác động đến cảm giác đó.

   Con của bạn có thể cần trợ giúp thêm để tìm ra lối thoát tích cực cho sự chán nản. Một đứa trẻ không thể dùng toàn bộ cơ thể để biểu lộ cảm xúc có lẽ cần được giúp đỡ phát triển theo cách khác. Từ bỏ một thói quen cũ sẽ dễ dàng hơn nếu có một lựa chọn khác tốt hơn. Hãy giữ những đáp ứng của bạn một cách rõ ràng và kiên định.

   Chẳng hạn con gái bạn đập đầu vào tường để biểu hiện sự giận dữ và chán nản. Bé không có vấn đề về tai hoặc những vấn đề về cơ thể khác. Hãy cho bé một lựa chọn khác: vẫy tay hoặc chân, đập búa đồ chơi hoặc lăn qua lăn lại. Điều này giúp bé phát triển cũng như thể hiện cảm xúc của mình.

   Mong đợi vừa đủ từ con của bạn

   Điều chỉnh cách bạn đáp ứng khi con của bạn phát triển về cảm xúc. Cuối cùng, bạn có thể dùng từ ngữ, nét mặt và cử chỉ để giao tiếp mà không cần đụng chạm.

   Chẳng hạn con gái 18 tháng tuổi của bạn bị chậm phát triển vận động, khi bé lăn ra xa bạn rồi quay lại nhìn bạn thì vẻ hãnh diện sẽ được thể hiện rõ trên khuôn mặt bé. Ở vào thời điểm này, vỗ tay, cười và nói những lời động viên có thể thích hợp hơn là ôm hoặc hôn bé.

   Bé bị khuyết tật luôn phải đối mặt với những thách thức trong việc học để có thể sống một cuộc sống độc lập. Bé có thể mất cảm giác kiểm soát cơ thể và có thể khó hiểu những sự việc được nghe hoặc nhìn từ xa. Để hình thành tính độc lập, giúp bé dựa vào những sự việc bé làm tốt để phát huy. Đồng thời, giúp bé cảm thấy an toàn khi di chuyển ra xa bạn.

   Con của bạn bị một số thương tổn về thị giác và vận động, nên bé phải sử dụng những giác quan khác để khám phá thế giới xung quanh. Bé luôn luôn giữ mối liên hệ về thể chất với những người quen thuộc. Điều quan trọng là bé bắt đầu di chuyển đến nơi mà bé không còn cảm thấy ràng buộc với bạn nữa.

   Hãy bắt đầu bằng cách bạn và bé chơi với nhau trên sàn nhà. Dùng một đồ chơi hấp dẫn đối với những giác quan mạnh hơn của bé – có thể là đồ chơi tạo ra tiếng ồn khi bấm hoặc bóp. Sau một phút, bé trở nên thích thú với món đồ chơi đó. Tiếp tục đặt đồ chơi bên cạnh, bạn không nên di chuyển quá xa. Liên tục nói với bé về hoạt động này. Thực hiện việc này vài lần, dần dần bạn sẽ di chuyển ra xa hơn. Một lúc sau con của bạn sẽ tự chơi và khám phá những hoạt động mới một cách thoải mái, khi đó bạn chỉ cần liên hệ với bé bằng lời nói mà thôi.

   Sau đó, bắt đầu đặt những đồ chơi bé thích ngoài tầm tay của bé. Anh hoặc chị của bé có thể chơi đồ chơi để làm cho bé chú ý. Khích lệ bé di chuyển đến nơi có đồ chơi. Hãy kiên nhẫn. Dần dần bạn có thể di chuyển đồ chơi ra xa hơn. Liên hệ với bé bằng lời nói, sẵn sàng khi bé cần đến và khích lệ bé phát triển tính độc lập của bản thân.

   Bắt đầu thử tập những kỹ năng này cho bé bằng cách rời khỏi phòng, nhưng phải nói với bé trước khi bạn ra khỏi phòng nhé. Liên hệ với bé bằng lời. Dần dần bé sẽ bắt đầu chịu đựng được sự cách ly và tự chơi một mình.

   Tóm tắt

   Mọi đứa trẻ đều có thể học để liên hệ với người khác hoặc để có một số ảnh hưởng đối với thế giới xung quanh. Chúng đều cần được phát triển lòng tự trọng và tự hào một cách tích cực. Thách thức của bạn là mang tới những cơ hội học hỏi cho bé – để hình thành cho bé sự khác biệt và sức mạnh, và để giúp bé phát huy hết tiềm năng của chính mình.

Theo BS Phạm Ngọc Thanh BV Nhi Đồng I